Yeşil Pano A.Ş.
MENÜ

Kompanzasyon Nedir? Ne İşe Yarar?

Whatsapp 0532 685 40 21

Kompanzasyon Nedir? Ne İşe Yarar? Çeşitleri

Kompanzasyon sistemi işletmelerde bulunan motorlu ve balastlı ürünlerin çalışması için ihtiyaç duyduğu reaktif enerjinin karşılanmasını sağlayan sistematik işletilen bir elektrik panosudur.

Kompanzasyon Sistemi Nasıl Yapılır?

Kompanzasyon sistemi, elektrik mühendisleri tarafından tasarlanır ve projelendirilir. Proje işletmenin ihtiyacı doğrultusunda elektrik mühendisleri tarafından hesaplanarak projelendirilir. Pano imalatçısı bu projeye uygun panoyu imal ederek işletmede devreye alır.

Kompanzasyon Ne Amaçla Yapılır?

Kompanzasyon işletmelerde tüketilen reaktif enerjiyi karşılamak amacı ile yapılır. Motorlu sistemlerin çalışması için gerekli olan manyetik enerjiyi şebekeden almak yerine kompanzasyon panosunda üreterek kullanmak için tasarlanmıştır. Enerji hatlarında ve trafolarda oluşacak kayıpların önüne geçmek ancak bu sayede olmaktadır.

Kompanzasyon Ne İşe Yarar?

Kompanzasyon işletme ve kuruluşlarda elektrik enerjisi kayıplarını en düşük seviyeye indirmek için kullanılan bir elektrik panosu türüdür. Kompanzasyon, bazı elektrik ile çalışan cihazların ihtiyaç duyduğu reaktif enerjiyi karşılamak amacı ile kurulur. Bu pano yapılmaz veya işletilmez ise elektrik faturasında reaktif bedel / reaktif ceza olarak fatura edilir.

Kompanzasyon Neden Yapılır?

Kompanzasyon, tüketilmesi gereken reaktif enerjiyi işletme içerisinde karşılamak amacı ile yapılır. Reaktif enerji kompanzasyon tarafından üretilmez ise şebekeden çekilmek zorunda kalır ve bu durum elektrik faturasının artmasına ve işletmeye ekonomik olarak fazladan fatura bedeli ödemek sorunda kalmasına sebep olur. Reaktif bedel ödememek için kompanzasyonun yapılması, işletilmesi ve kompanzasyon bakımı çalışmalarının tam ve zamanında yapılması gerekir.

Kompanzasyon Sistemi Nerelerde Kullanılır?

Kompanzasyon sistemi kurulu gücü 9kw aşan işletmelerde ve kuruluşlarda kullanılır, kullanılması da zorunludur. Dağıtım şirketleri kurulu gücü 9kw ve 9kw’dan daha büyük olan işletmelerde kompanzasyonu zorunlu tutar. Dağıtım şirketi trafo ve hatlarda oluşacak kayıpları önlemek amacı ile kompanzasyon sistemi olmayan işletmelere elektrik enerjisi vermez.

Kompanzasyon sistemleri, 9 kW ve üzeri yük çeken tüketicilerde kurulumu yönetmeliklerle zorunlu hale getirilen sistemlerdir. Bu sistemler genelde Sanayi kuruluşları, kamu kuruluşlarında mutlaka bulunur. Kompanzasyon sistemleri ile ilgili yönetmelik ve maddeleri şu şekildedir.

‘Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: 5999-3 sayılı Kurul Kararı ve Reaktif enerji tarifesi uygulamasının kapsamı;

16. maddenin 4. Fıkrasında geçen ‘Üreticiler sisteme aktif enerji verirken aynı zamanda sistemden reaktif enerji çekiyorsa (kapasitif reaktif) reaktif enerji tarifesi uygulanır.’ Maddesi kapsamında olan bütün tüketiciler kompanzasyon sistemini kurmak zorundadır.

Bu tüketiciler aynı yönetmeliğin;

MADDE 13 – (1) Mesken aboneleri, aydınlatma aboneleri, tek fazla beslenen aboneler, bağlantı gücü 9 (dokuz) kW’a (dahil) kadar olan aboneler ile sisteme enerji veren üreticilere veriş yönünde 16’ncı maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen durumlarda reaktif enerji tarifesi uygulanmaz. ‘Maddesine göre belirlenir. 9 kW ve altında olup reaktif enerji kullanan yerlerde de kompanzasyon panosuna ihtiyaç yoktur.

Yönetmeliklerde açık bir şekilde kompanzasyon sistemlerinin kurulması gereken yerler belirtilmiş olup kompanzasyon sistemine sahip olması gerekirken, bu sistemi kurmayan tüketicilere cezalar uygulanmaktadır. Bu ceza miktarları yine EPDK’nın ilgili kurul kararı ile yürürlüğe girmiştir.

Kompanzasyon Olmazsa Ne Olur?

Bir işletmede kompanzasyon olmaz ise sonuçları ile birkaç şekilde karşımıza çıkmaktadır. Bunlar sırası ile;

  • Hat kayıpları,
  • Trafo için kayıplar,
  • Faturada reaktif enerji tüketim bedeli.

Elektrik enerjisinin kalitesinin düzeltilmesi enerji piyasasında çok önemli bir etmendir. Kaliteli ve ucuz enerjinin son tüketiciye ulaşması için yapılan çalışmaların basında kompanzasyon sistemleri gelmektedir. Kompanzasyon kurulması gerektiği yerde panoların olmaması enerji maliyetlerini yükseltmektedir. Bu nedenle kompanzasyon kurulum şartları EPDK tarafından belirlenmiştir. Kompanzasyon enerjide pek çok parametrede tasarruf sağlayan bir elektrik panosu olması nedeniyle tüketiciler tarafından çokça tercih edilmektedir.

9kW ve üzeri güç tüketen yerlerde aktif enerji ile birlikte reaktif enerjide kullanılıyorsa, tüketiciler kullandıkları reaktif enerjinin belli bir yüzdelik dilimini geçtiklerinde reaktif ceza ile karşılaşmaktadır. Buna göre; Kurulu gücü 50 kVA’nın altında olan müşteriler, çektikleri aktif enerji miktarının yüzde otuzüçünü aşan şekilde endüktif reaktif enerji tüketmeleri veya aktif enerji miktarının yüzde yirmisini aşan şekilde kapasitif reaktif enerji vermeleri halinde; kurulu gücü 50 kVA ve üstünde olanlar ise, çektikleri aktif enerji miktarının yüzde yirmisini aşan şekilde endüktif reaktif enerji tüketmeleri veya aktif enerji miktarının yüzde onbeşini aşan şekilde sisteme kapasitif reaktif enerji vermeleri halinde, reaktif enerji tüketim bedeli ödemekle yükümlüdür.’ Kompanzasyonu olan yerlerde bu yüzdelik dilimlerinin üzerine çıkılmadığı için işletmeler reaktif bedel ödememektedir. İşletmeler hem enerjiden tasarruf sağlarken hemde aynı trafodan daha fazla aktif enerji çekebilmektedir. Çünkü enerji nakil hatlarında aktif ve reaktif enerji birlikte gelir. Kompanzasyon panosu olmayan işletmeler ihtiyaç duydukları reaktif enerjiyi şebekeden karşılar bu da şebekelerde aşırı yüklenmelere, kablo kesitlerinin ve diğer şalt cihazlarının daha büyük seçilmesine neden olmaktadır. Reaktif enerji fiziksel bir işe dönüşmediği için şebeke ve alıcı yükler arasında sürekli dolaşarak birçok olumsuz etkiye sebep olur.

Kompanzasyon Çeşitleri Nelerdir?

1- Grup Kompanzasyonu

Grup Kompanzasyonu, bir işletmede farklı yükleri ayrı ayrı kompanze etmek yerine bir yerden kompanza etme işlemine grup kompanzasyonu denir. Örneğin motorlar ve aydınlatma sistemlerinin grup olarak kompanza edilmesi gibi.

2- Merkezi Kompanzasyon

Merkezi Kompanzasyon, bir işletme yükler sürekli değişiyor ve devreye girip çıkıyorsa merkezi kompanzasyon uygulanır. Merkezi kompanzasyondan beslenen yüklerin sayısı hem çok fazla hem de değişkendir. İşletmenin anlık ihtiyacına göre kapasitörlerin devreye girip çıkmaksı sayesinde effektif bir çözüm sağlanmış olur. Merkezi Kompanzasyonun en önemli elemanı reaktif güç kontrol rölesidir. Reaktif güç kontrol rölesi sayesinde cosϕ 0.95 ile 1 arasında tutulur. Merkezi kompanzasyon ekonomik olmasının yanı sıra kullanıcılarına sistemlerini bir noktadan kontrol etme imkanı sağlamaktadır.

3- Bireysel Kompanzasyon

Bireysel Kompanzasyon, motor gibi sabit bir reaktif güç çeken alıcılarda bireysel kompanzasyon kullanılır. Bu kompanzasyon çeşidinde alıcıya uygun bir anahtar ile yeterli güçteki kapasitör bağlanır. Reaktif güç bu kapasitör ve ilgili yük arasındaki kabloda gidip gelir.

Kompanzasyon Sisteminde Kullanılan Malzemeler

Kompanzasyon sistemlerinin tam verimde çalışmaları için kompanzasyon panolarının yeterli ebatlara ve malzemeye sahip olması gerekir. Kompanzasyon panolarında reaktif güç kontrol rölesi, kapasitörler, şönt rekatörler, harmonik filtreler, kontaktörler, tristörler, sigortalar, baralar gibi elektrik teçhizatları kullanılmaktadır.

Kompanzasyon sistemleri oluştukları malzemeye göre isimlendirilebilir. Örneğin Harmonik filtereli kompanzasyon sistemleri, tristörlü kompanzasyon sistemleri gibi. Kompanzasyon hesabı da tüketicilerin kullandıkları yük ve kurulacak kompanzasyon panosu çeşidine göre yapılır. Kompanzasyon sistemlerinde kullanılan malzemeler bir bütün olarak düşünülmelidir. Reaktif güç kontrol rölesi uygun kademe sayısına sahip olmalı, bunun yanında kapasitörler, kontaktörler ve sigortalar yine anma akımlarının birbirlerini tamamlayıcı şekilde seçilmelidir.

Kompanzasyon sistemlerinde kullanılan bu malzemelerin arızalanması halinde anında müdahale edilmelidir. Günümüzde enerjinin uzaktan izlenmesi sayesinde bu tür durumlarda kompanzasyon sistemlerine bakım yapan kişiler sorunu görmekte ve hızlı çözümler bulmaktadır. Sistemlerin arızalanması sonucunda cezaya giren tesisler ödedikleri bu reaktif cezayı bir takvim yılı içerisinde yılda bir kere olmak şartıyla iade alabilmektedir. Kompanzasyon birden fazla kez cezaya girmesi durumunda yine sadece bir fatura dönemi iadesi alınabilmektedir.

Referanslarımız
Kurumsal Kurumsalİletişim İletişimWhatsapp Whatsapp
KurumsalYeşil Pano A.Ş.ODTÜ Teknokent Bilişim ve İnovasyon Merkezi
0532 685 40210532 685 4021